غل
(غَ لّ) [ ع . ] (مص م .) 1 - دست کسی را به گردن بستن . 2 - بند بر دست و پای و گردن کسی گذاشتن .
(غُ) [ ع . ] (اِ.)1 - گردن بند. 2 - بند و زنجیری که به گردن یا دست و پای مجرمان می بندند.
(غِ) [ ع . ] 1 - (مص ل .) کینه داشتن . 2 - حسد بردن . 3 - (اِ.) کینه . 4 - حسد. 5 - دشمنی .
● chains, ollar, ing
chains ==> [.n]: زنجیر، کند و زنجیر، حلقه، (مجازى) رشته، سلسله [.v]: زنجیر کردن chain collar ==> [.v. & n]: یقه، یخه، گریبان، گردن بند collar ring ==> (past: rang ; past participle: rung) ـ [.v]: حلقه، زنگ زدن، احاطه کردن، محفل، گروه، انگشتر، میدان، عرصه، گود، جسم حلقوى، طوقه، صحنه ورزش، چرخ خوردن، حلقه زدن، گرد آمدن، زنگ اخبار، صداى زنگ تلفن، طنین، ناقوس ring
[غ ُ]
{ا}
مخفف غول که دیو بیابانی است . (آنندراج ). رجوع به غول شود.* مخفف غُل ّ. رجوع به غُل ّ شود.* اره .* غلغله . (ناظم الاطباء).
{ا}
مخفف غول که دیو بیابانی است . (آنندراج ). رجوع به غول شود.* مخفف غُل ّ. رجوع به غُل ّ شود.* اره .* غلغله . (ناظم الاطباء).
[غ َل ل]
{ع مص}
دست وا گردن بستن . (مصادر زوزنی ) (تاج المصادر بیهقی ): غل یده الی عنقه ; آن را با غل بست . (ازمنتهی الارب ).* طوق در دست و پای و گردن کسی نهادن . (منتهی الارب ). گذاشتن غل در گردن یا دست کسی . (از تاج العروس ).* غل در شی ; در آورده شدن در آن . (از منتهی الارب ). داخل کردن در چیزی . (از اقرب الموارد). درآوردن .* غل در شی ; درآمدن در آن . (از منتهی الارب ) (تاج المصادر بیهقی ).* غل مفاوز; درآمدن در بیابانها. (از منتهی الارب ) (اقرب الموارد).* غل آب در میان اشجار; رفتن آب در میان درختان . (از تاج العروس ) (المنجد).
{ع مص}
دست وا گردن بستن . (مصادر زوزنی ) (تاج المصادر بیهقی ): غل یده الی عنقه ; آن را با غل بست . (ازمنتهی الارب ).* طوق در دست و پای و گردن کسی نهادن . (منتهی الارب ). گذاشتن غل در گردن یا دست کسی . (از تاج العروس ).* غل در شی ; در آورده شدن در آن . (از منتهی الارب ). داخل کردن در چیزی . (از اقرب الموارد). درآوردن .* غل در شی ; درآمدن در آن . (از منتهی الارب ) (تاج المصادر بیهقی ).* غل مفاوز; درآمدن در بیابانها. (از منتهی الارب ) (اقرب الموارد).* غل آب در میان اشجار; رفتن آب در میان درختان . (از تاج العروس ) (المنجد).
[غل ل]
غل است مرا به دل درون از تو
گر هست ترا ز من بدل در غل .
سزای غل بود آن گردنی که بر صاحب
به جهل سینه خود پر ز کینه دارد و غل .
این همه وهم تو است ای ساده دل
ورنه با تو نه غشی دارم نه غل .
قبیله ازد و اشعریان بددل نشوند وایشان را غل و حقد و حسد نبود. (تاریخ قم ص 273).
-بی غل و غش ; بی شبهه و بی تردید و بی عیب . (ناظم الاطباء). آنکه کینه و حسد و حقد ندارد.
-بی غل یا بی غش و غل ; در تداول فارسی زبانان غالباً به فتح غین است به معنی بی حیله وبی فریب و مکر. (از ناظم الاطباء). آنکه کینه و حسد وحقد ندارد:
فتنه مشو هیچ بر حمایل زرین
علم نکوتر، ز علم ساز حمایل
فتنه این روزگار پرغش و غلی
زآنکه نگشته ست جانت بی غش و بی غل .
رجوع به بی غش شود.
-غش و غل ; به معنی غل و غش است . رجوع به غش شود.
-غل و غش ; در تداول فارسی زبانان غالباً به فتح هردو غین استعمال شود به معنی کینه و دشمنی و حسد و عداوت و غرض و بددلی .
غل است مرا به دل درون از تو
گر هست ترا ز من بدل در غل .
ناصرخسرو.
سزای غل بود آن گردنی که بر صاحب
به جهل سینه خود پر ز کینه دارد و غل .
سوزنی .
این همه وهم تو است ای ساده دل
ورنه با تو نه غشی دارم نه غل .
مولوی (مثنوی ).
قبیله ازد و اشعریان بددل نشوند وایشان را غل و حقد و حسد نبود. (تاریخ قم ص 273).
-بی غل و غش ; بی شبهه و بی تردید و بی عیب . (ناظم الاطباء). آنکه کینه و حسد و حقد ندارد.
-بی غل یا بی غش و غل ; در تداول فارسی زبانان غالباً به فتح غین است به معنی بی حیله وبی فریب و مکر. (از ناظم الاطباء). آنکه کینه و حسد وحقد ندارد:
فتنه مشو هیچ بر حمایل زرین
علم نکوتر، ز علم ساز حمایل
فتنه این روزگار پرغش و غلی
زآنکه نگشته ست جانت بی غش و بی غل .
ناصرخسرو (دیوان ص 244).
رجوع به بی غش شود.
-غش و غل ; به معنی غل و غش است . رجوع به غش شود.
-غل و غش ; در تداول فارسی زبانان غالباً به فتح هردو غین استعمال شود به معنی کینه و دشمنی و حسد و عداوت و غرض و بددلی .
[غ ُل ل]
{ع امص}
تشنگی ، یا سختی و سوزش تشنگی وسوزش شکم . (منتهی الارب ) (آنندراج ). عطش یا شدت آن یا حرارت جوف . (از اقرب الموارد).* (ا) طوق آهنی و بند. (غیاث اللغات ) و در فارسی مخفف گویند. (از آنندراج ). بند. (مهذب الاسماء) (مقدمة الادب زمخشری ). بند گردن . بند دست . (مقدمة الارب زمخشری ). بنددست و گردن . (ترجمان علامه جرجانی ). گردن بند و هرچه گرد گیرد چیزی را. ج ، اَغلال . (منتهی الارب ). قلاده ای که بر گردن بندی نهند. طوقی آهنی یا دوالی است که درگردن یا دست قرار دهند. (از اقرب الموارد). هو القید الذی یجمع الیمین و العنق. (کشف الاسرار ج 10 ص 318).زنجیر. طوق. (فرهنگ شاهنامه دکتر شفق):
عدو را از تو بهره غل و پاوند
ولی را از تو بهره تاج و پرگر.
به پیش آوریدند آهنگران
غل و بند و زنجیرهای گران .
مگر یک رمه نامداران سران
شود رسته از غل و بند گران .
بسودند زنجیر و مسمار و غل
همان بند رومی به کردار پل .
آن قمری فرخنده با قهقهه و خنده
اندر گلو افکنده هر فاخته ای یک غل .
درساعت چون این نامه را بخوانی بوذرجمهر را با بند گران و غل به درگاه عالی فرست . (تاریخ بیهقی چ ادیب ص 338). چون بزرجمهر را به میدان کسری رسانیدند، فرمود که همچنان با بند و غل پیش ما آرید. (تاریخ بیهقی ایضاً ص 340).
ور بگردد گردشان شیطان به مکر و غدر خویش
مکر شیطان را چو غل در گردن شیطان کنند.
خوی بد اندر ره آزادگی
قید دو دست و غل برگردن است .
و طوس را بند و غل برنهی و نزدیک ما فرستی . (فارسنامه ابن البلخی ص 44).
دلم مرغی است در غل بسته چون سنگ
چو سیم قل هواللهی مصفا.
دل چه سگست تا بر او غل ز هوای او زنم
کی رسد آن خراب را قفل وفای چون توئی .
دیگر اسیران را غلها بر گردن بسته به غزنین فرستاد. (ترجمه تاریخ یمینی چ 1272 ه' . ق. ص 406).
نباشد هیچ هشیاری در آن مست
که غل بر پای دارد جام در دست .
بملکی در چه باید ساختن جای
که غل بر گردن است و بند بر پای .
آن را که طوق مقبلی اندر ازل خدای
روزی نکرد چون نکشد غل مدبری .
-غل از انگشتری نشناختن ; کنایه از سخت خرفت و کودن بودن:
تا تو ز دینار ندانی پشیز
به نشناسی غل از انگشتری .
-غل جامعه ; نوعی غل که دستها را به گردن بندد. جوهری در صحاح گوید: جامعه به معنی غل است ، زیرا دستها را به گردن جمع میکند.
* به زن بدخو غل قمل گویند. (از منتهی الارب ).
-امثال :
غل به انگشتری چه ماند:
مرا همچو خود خر همی چون شمارد
چه ماند همی غل مر انگشتری را.
{ع امص}
تشنگی ، یا سختی و سوزش تشنگی وسوزش شکم . (منتهی الارب ) (آنندراج ). عطش یا شدت آن یا حرارت جوف . (از اقرب الموارد).* (ا) طوق آهنی و بند. (غیاث اللغات ) و در فارسی مخفف گویند. (از آنندراج ). بند. (مهذب الاسماء) (مقدمة الادب زمخشری ). بند گردن . بند دست . (مقدمة الارب زمخشری ). بنددست و گردن . (ترجمان علامه جرجانی ). گردن بند و هرچه گرد گیرد چیزی را. ج ، اَغلال . (منتهی الارب ). قلاده ای که بر گردن بندی نهند. طوقی آهنی یا دوالی است که درگردن یا دست قرار دهند. (از اقرب الموارد). هو القید الذی یجمع الیمین و العنق. (کشف الاسرار ج 10 ص 318).زنجیر. طوق. (فرهنگ شاهنامه دکتر شفق):
عدو را از تو بهره غل و پاوند
ولی را از تو بهره تاج و پرگر.
دقیقی .
به پیش آوریدند آهنگران
غل و بند و زنجیرهای گران .
دقیقی .
مگر یک رمه نامداران سران
شود رسته از غل و بند گران .
فردوسی .
بسودند زنجیر و مسمار و غل
همان بند رومی به کردار پل .
فردوسی .
آن قمری فرخنده با قهقهه و خنده
اندر گلو افکنده هر فاخته ای یک غل .
منوچهری .
درساعت چون این نامه را بخوانی بوذرجمهر را با بند گران و غل به درگاه عالی فرست . (تاریخ بیهقی چ ادیب ص 338). چون بزرجمهر را به میدان کسری رسانیدند، فرمود که همچنان با بند و غل پیش ما آرید. (تاریخ بیهقی ایضاً ص 340).
ور بگردد گردشان شیطان به مکر و غدر خویش
مکر شیطان را چو غل در گردن شیطان کنند.
ناصرخسرو.
خوی بد اندر ره آزادگی
قید دو دست و غل برگردن است .
ناصرخسرو.
و طوس را بند و غل برنهی و نزدیک ما فرستی . (فارسنامه ابن البلخی ص 44).
دلم مرغی است در غل بسته چون سنگ
چو سیم قل هواللهی مصفا.
خاقانی .
دل چه سگست تا بر او غل ز هوای او زنم
کی رسد آن خراب را قفل وفای چون توئی .
خاقانی .
دیگر اسیران را غلها بر گردن بسته به غزنین فرستاد. (ترجمه تاریخ یمینی چ 1272 ه' . ق. ص 406).
نباشد هیچ هشیاری در آن مست
که غل بر پای دارد جام در دست .
نظامی .
بملکی در چه باید ساختن جای
که غل بر گردن است و بند بر پای .
نظامی .
آن را که طوق مقبلی اندر ازل خدای
روزی نکرد چون نکشد غل مدبری .
سعدی .
-غل از انگشتری نشناختن ; کنایه از سخت خرفت و کودن بودن:
تا تو ز دینار ندانی پشیز
به نشناسی غل از انگشتری .
ناصرخسرو.
-غل جامعه ; نوعی غل که دستها را به گردن بندد. جوهری در صحاح گوید: جامعه به معنی غل است ، زیرا دستها را به گردن جمع میکند.
* به زن بدخو غل قمل گویند. (از منتهی الارب ).
-امثال :
غل به انگشتری چه ماند:
مرا همچو خود خر همی چون شمارد
چه ماند همی غل مر انگشتری را.
ناصرخسرو.
