[ل َ / ل]
{ع ا}
خواهرمادر. (ترجمان علامه جرجانی ) (مهذب الاسماء) (اشتینکاس ). کاکی . (ناظم الاطباء) (فرهنگ شعوری ج 1 ص 379). دایزَه . مرخا (در لهجه دیلمان ). ج ، خالات:
نالش او را کشید مادر و فرزند
شربت او را چشید عمه و خاله .

ناصرخسرو.

-امثال :
اگر خاله را خایه بدی خالو شدی .
اگر خاله ام ریش داشت آقا دائیم بود .
خاله ام زائیده خاله زام هو کشیده .
خاله را میخواهند برای درز و دوز اگرنه چه خاله و چه یوز .
وقت گریه و زاری برید خاله را بیاورید .
وقت نقل و نواله حالا نیست جای خاله .
-پسرخاله ; فرزند ذکور خاله .
-خاله باجی ; مرکب از فرزند خاله و باجی . (ترکی بمعنی خواهر)اطلاق بر زن نکره میشود: فلانه .
-خاله تنی ; خواهر تنی مادر. خواهر مادر که از پدر و مادر یکی باشد.
-خاله چادرنمازی ; زن اُمّل . زنی که نه از خانواده محترم است .
-خاله چادری ; زنی نه از خانواده محترم .
-خاله چسونه ; بمزاح به دخترکهای بسیار کوچک میگویند که چادر بسر میکنند و میخواهند خود را بزرگ قلمداد کنند.
-خاله خاک انداز ; بمزاح فلانه . (از کتاب امثال و حکم دهخدا).
-خاله خانباجی ; زن نه از خانواده محترم . خاله چادری : بدستور خاله خانباجیها معالجه بیماران خود مکنید.
-خاله خرسه ; که دوستی او بنفع آدمی نباشد و از این ترکیب است اصطلاح «دوستی خاله خرسه ».
-خاله خمره ; زن فربه . زن گوشتناک .
-خاله خمیره ; زن فربه با صورتی گوشتناک .
-خاله خوابرفته ; زن لاقید و بی علاقه در امر پیرایش و آرایش خویش . مرد بی اعتنا به لذات و شهوات . (از امثال و حکم دهخدا).
-خاله خوش وعده ; زن یا مردی که در آمد و رفت و زیارت دوستان و اقربا پای بست بمراسم دعوت و امثال آن نباشد و بی تکلفی بخانه خویشان و مهربانان رود. (از امثال و حکم دهخدا).
-خاله خونده ; زنی که انسان خاله خود خواند. مجازاً زنی را گویند که باهمه طرح دوستی ریزد.
-خاله رورو ; به استهزاء به آنکه بسیار آید و رود گویند. (ازامثال و حکم دهخدا).
-خاله زنک ; زنی بی سروپا. مجازاً بمردانی اطلاق میشود که خو و عادت زنانه دارند.
-خاله قرباغه ; خاله قورباغه .
-خاله قزی ; دختر خاله : مرکب از خاله (عربی ) و قز (ترکی ).
-خاله قمقمه ; زن فربه و کوتاه .
-خاله قورباغه ; بمزاح یا به توهین زنی را خطاب کنند. (در افسانه ها که برای کودکان گویند قوباغه را با خاله بصورت ترکیب مذکور آرند).
-خاله گردن دراز ; اشتر. شتر. (در قصه ها که اطفال راگویند).
-خاله ماستی ; اصطلاحی است که در جواب راستی آید بر این شکل : راستی ؟ جون خاله ماستی !
-خاله وارس ; کسی که در همه چیز شک کند و آنها را مورد جستجو قرار دهد. کنجکاو. متجسس . رجوع به خاله وارسی شود.
-خاله وارفته ; زن لاقید در امر پیرایش و آرایش خویش . مردبی اعتنا به لذات . خاله خواب رفته .
-دختر خاله ; فرزند اناث خاله .
-شوهر خاله ; زوج خاله .
-عروس خاله ; زن پسرخاله .
-نوه خاله ; فرزند فرزند خاله .
* شاخ و شاخه درخت . (فارسی گیلکی ).* شعبه رود. شاخه رود.

[ل َ]
{اخ}
شمس الدین محمدبن موید حدادی معروف به خاله . یکی از شعرای پارسی گوست و عوفی چنین آورد: شمس الدین محمدبن موید حدادی معروف به خاله که هاله ; یعنی خرمن ماه گدای ضمیر اوست و عطارد چون سنبله خوشه چین کشت زار لطایف او، در کمال لطف طبع و جمال فضل و حسن معاشرت و لطف منادمت عدیم المثل ، وقتی مرصاحب اجل را هجوی گفته :
دوش دیدم صاحب پردخل خرج انگیز را
آتشی بر سر چو شمع و تافته دل چون سراج
گفتم ای دستور گردون مرتبت در ملک شاه
تا بداری همچو بخت و سرفرازی همچو تاج
این تفکر چیست گفتا زشت باشد ای جوان معجزی در عهد ما با ملک وانگه بی خراج . (از لباب الالباب عوفی چ سعید نفیسی ص 514).