شروانشاهان
[ش َرْ]
{اخ}
سلسله هایی که در شروان [ شهری در قففاز] و حوالی آن حکومت و سلطنت کرده اند. از این قرار:
سلسه اول - حکام عرب شروان . افراد آن از این قرارند:
1- یزیدبن مزیدبن زائده شیبانی (والی ارمنستان در عهد هارون الرشید 183 ه' . ق. ف : 185 ه' . ق.)2- خالد بن یزیدبن مزید (209 ه' . ق.) 3- محمدبن خالدبن یزید (در ارمنستان ، شروان ، اران ، آذربایجان ، باب الابواب ). 4- هیثم بن خالد (لقب شروانشاه یافت ). 5- محمدبن هیثم . 6- هیثم بن محمد. 7- علی بن هیثم (حدود 300 ه' . ق.) 8- ابوطاهربن فلان بن محمد (305 ه' . ق.) 9- محمدبن ابی طاهر (337 ه' . ق.) 10- احمدبن محمد (345 ه' . ق.) 11- محمدبن احمد (370 ه' . ق.) 12- یزیدبن احمد (381 ه' . ق.).
سلسله دوم - که در شماخی حکومت کرده اند: 1-منوچهربن یزید (418 ه' . ق.) 2- ابومنصور علی بن یزید (425 ه' . ق.) 3- قبادبن یزید (435 ه' . ق.) 4- بختنصر علی بن فلان بن یزید (441 ه' . ق.) 5- سالاربن یزید6- فریبرزبن سالار (حدود 455 ه' . ق.) 7- فریدون بن فریبرز.
سلسله سوم - حکام ایرانی شروان : 1- منوچهر (903 ه' . ق.) 2- القاص بن اسماعیل صفی (945-954 ه' . ق.) 3- عبداللّه خان (958 ه' . ق.) 4- فرخ خان (1043 ه' . ق.) 5- رستم (حدود 1045 ه' . ق.) 6- خسرو سلطان (حدود 1051 ه' . ق.) 7- مهر علی خان (1066 ه' . ق.) 8- منوچهر خان (1067 ه' . ق.) و جزآنان .
سلسله چهارم : 1- فتحعلی (1180 ه' . ق.) 2- عسکر بن محمد سعید (1203 ه' . ق.) 3- قاسم خان (1209-1203 ه' . ق.) 4- مصطفی خان (بار سوم 1236-1212 ه' . ق.).
سلسله پنجم - خاقانیان ، که به دو گروه تقسیم می شوند: الف - گروه اول . بنی کسران : 1- ابوالمظفر منوچهربن کسران (حدود 550 ه' . ق.) 2- اخستان (اول ) بن منوچهر (حدود 556 ه' . ق.) 3-فرخزاد (اول ) بن منوچهر (حدود 566 ه' . ق.) 4- گرشاسب بن فرخزاد (حدود 622 ه' . ق.) 5- علاءالدین فریبرزبن گرشاسب (حدود 622 ه' . ق.) 6- اخستان (دوم ) بن فریبرز (649 ه' . ق.) 7- فرخزاد (دوم ) بن فریبرز (680 ه' . ق.) 8- کیقبادبن فرخزاد (حدود 717 ه' . ق.) 9- کیکاوس بن کیقباد (حدود 774 ه' . ق.) ب - گروه دوم ، آل شیخ ابراهیم : 1- شیخ ابراهیم بن محمد دربندبن کیقباد (حدود 784 ه' . ق.) 2- خلیل اللّه (اول )بن ابراهیم (حدود 821 ه' . ق.) 3- فرخ یساربن خلیل (حدود 869 ه' . ق.)4- بهرام بیک بن فرخ یسار (608 ه' . ق.) 5- غازی بیک بن فرخ یسار (حدود 907 ه' . ق.) 6- محمودبن غازی (908 ه' . ق.) 7- شیخ ابراهیم (دوم )بن فرخ یسار (908 ه'. ق.) 8- خلیل اللّه (دوم )بن ابراهیم (دوم ) (903 ه' . ق.) 9- شاهرخ بن فرخ میرزا (942 ه' . ق.) (فترت 951-945 ه' . ق.) 10- برهان علی بن خلیل اللّه (951 ه' . ق.) 11- میرزا ابوبکربن برهان .
مرکز شروان شاهان در قدیم شابران (= شاوران ) بود. شروانشاهان در دوره سلجوقیان همچنان در قدرت خود باقی بودند و با پادشاهان آن سلسله رابطه داشتند و گاهی نیز مطیع و خراجگزار ایشان می شدند. مهمترین دوره سلطنت این سلسله عهد منوچهر ثانی است که عنوان خاقان اکبر داشت و معهذا تابعسلجوقیان عراق بود و این حال تا پایان سلطنت طغرل بن ارسلان آخرین سلطان سلجوقی عراق بطول انجامید و از این پس پادشاهان شروان تابع و باجگزار سلاطین گرج شدند، و با آنان وصلت کردند. هنگامی که جلال الدین خوارزمشاه بر آذربایجان تسلط یافت ، شروان مدتی خراجگزار اوبود. دولت این خاندان تا سال 945 ه' . ق. دوام داشت و در این سال به دست شاه طهماسب صفوی منقرض گردید. (ولی بعداً دو تن که نام آنان مذکور شد به حکومت رسیده اند). (فرهنگ فارسی معین ).
{اخ}
سلسله هایی که در شروان [ شهری در قففاز] و حوالی آن حکومت و سلطنت کرده اند. از این قرار:
سلسه اول - حکام عرب شروان . افراد آن از این قرارند:
1- یزیدبن مزیدبن زائده شیبانی (والی ارمنستان در عهد هارون الرشید 183 ه' . ق. ف : 185 ه' . ق.)2- خالد بن یزیدبن مزید (209 ه' . ق.) 3- محمدبن خالدبن یزید (در ارمنستان ، شروان ، اران ، آذربایجان ، باب الابواب ). 4- هیثم بن خالد (لقب شروانشاه یافت ). 5- محمدبن هیثم . 6- هیثم بن محمد. 7- علی بن هیثم (حدود 300 ه' . ق.) 8- ابوطاهربن فلان بن محمد (305 ه' . ق.) 9- محمدبن ابی طاهر (337 ه' . ق.) 10- احمدبن محمد (345 ه' . ق.) 11- محمدبن احمد (370 ه' . ق.) 12- یزیدبن احمد (381 ه' . ق.).
سلسله دوم - که در شماخی حکومت کرده اند: 1-منوچهربن یزید (418 ه' . ق.) 2- ابومنصور علی بن یزید (425 ه' . ق.) 3- قبادبن یزید (435 ه' . ق.) 4- بختنصر علی بن فلان بن یزید (441 ه' . ق.) 5- سالاربن یزید6- فریبرزبن سالار (حدود 455 ه' . ق.) 7- فریدون بن فریبرز.
سلسله سوم - حکام ایرانی شروان : 1- منوچهر (903 ه' . ق.) 2- القاص بن اسماعیل صفی (945-954 ه' . ق.) 3- عبداللّه خان (958 ه' . ق.) 4- فرخ خان (1043 ه' . ق.) 5- رستم (حدود 1045 ه' . ق.) 6- خسرو سلطان (حدود 1051 ه' . ق.) 7- مهر علی خان (1066 ه' . ق.) 8- منوچهر خان (1067 ه' . ق.) و جزآنان .
سلسله چهارم : 1- فتحعلی (1180 ه' . ق.) 2- عسکر بن محمد سعید (1203 ه' . ق.) 3- قاسم خان (1209-1203 ه' . ق.) 4- مصطفی خان (بار سوم 1236-1212 ه' . ق.).
سلسله پنجم - خاقانیان ، که به دو گروه تقسیم می شوند: الف - گروه اول . بنی کسران : 1- ابوالمظفر منوچهربن کسران (حدود 550 ه' . ق.) 2- اخستان (اول ) بن منوچهر (حدود 556 ه' . ق.) 3-فرخزاد (اول ) بن منوچهر (حدود 566 ه' . ق.) 4- گرشاسب بن فرخزاد (حدود 622 ه' . ق.) 5- علاءالدین فریبرزبن گرشاسب (حدود 622 ه' . ق.) 6- اخستان (دوم ) بن فریبرز (649 ه' . ق.) 7- فرخزاد (دوم ) بن فریبرز (680 ه' . ق.) 8- کیقبادبن فرخزاد (حدود 717 ه' . ق.) 9- کیکاوس بن کیقباد (حدود 774 ه' . ق.) ب - گروه دوم ، آل شیخ ابراهیم : 1- شیخ ابراهیم بن محمد دربندبن کیقباد (حدود 784 ه' . ق.) 2- خلیل اللّه (اول )بن ابراهیم (حدود 821 ه' . ق.) 3- فرخ یساربن خلیل (حدود 869 ه' . ق.)4- بهرام بیک بن فرخ یسار (608 ه' . ق.) 5- غازی بیک بن فرخ یسار (حدود 907 ه' . ق.) 6- محمودبن غازی (908 ه' . ق.) 7- شیخ ابراهیم (دوم )بن فرخ یسار (908 ه'. ق.) 8- خلیل اللّه (دوم )بن ابراهیم (دوم ) (903 ه' . ق.) 9- شاهرخ بن فرخ میرزا (942 ه' . ق.) (فترت 951-945 ه' . ق.) 10- برهان علی بن خلیل اللّه (951 ه' . ق.) 11- میرزا ابوبکربن برهان .
مرکز شروان شاهان در قدیم شابران (= شاوران ) بود. شروانشاهان در دوره سلجوقیان همچنان در قدرت خود باقی بودند و با پادشاهان آن سلسله رابطه داشتند و گاهی نیز مطیع و خراجگزار ایشان می شدند. مهمترین دوره سلطنت این سلسله عهد منوچهر ثانی است که عنوان خاقان اکبر داشت و معهذا تابعسلجوقیان عراق بود و این حال تا پایان سلطنت طغرل بن ارسلان آخرین سلطان سلجوقی عراق بطول انجامید و از این پس پادشاهان شروان تابع و باجگزار سلاطین گرج شدند، و با آنان وصلت کردند. هنگامی که جلال الدین خوارزمشاه بر آذربایجان تسلط یافت ، شروان مدتی خراجگزار اوبود. دولت این خاندان تا سال 945 ه' . ق. دوام داشت و در این سال به دست شاه طهماسب صفوی منقرض گردید. (ولی بعداً دو تن که نام آنان مذکور شد به حکومت رسیده اند). (فرهنگ فارسی معین ).
